Czechosłowacja

Pierwszym automobilem Josefa Waltera był pokazany w 1908 r. trójkołowiec z 500 ccm silnikiem V, który sprawdził się wcześniej w mo­tocyklach WALTER. Powstawały wersje z pięcioma siedzeniami lub dużą platformą ładunkową do prze­wozu towarów. Od 1912 r. produ­kowano w Jinonicach również auta na czterech kołach: były to średniej klasy samochody, których produk­cję kontynuowano również po woj­nie. Z bardzo dużym autem wystąpił Walterw 1931 r.-V12 o pojemności silnika sześć litrów i z ośmioma bie­gami przednimi, na wzór -? MAY-BACHA. Powstało jedynie 12 egzemplarzy WALTERA ROYA-LA, silnik znalazł jednak zastoso­wanie w niektórych omnibusach. W latach 1932-1937 u Waltera by­ły wytwarzane również licencyjne - FIATY (od 508 do 521),

Mały, trójkołowy samochód z 250 lub 350 ccm silnikiem motocyklo­wym produkowała w latach 1958-1973 fabryka motocykli Ve-lorex. Był znany też czterokołowy VELOREX z tym samym silnikiem, produkowany w firmie -> JAWA.

Gdy w październiku 1918 r. została proklamowana Republika Czecho­słowacka, wiele zmieniło się na tym terytorium. Powstała w czasach au-stro-węgierskich fabryka samocho­dów -? Nesselsdorf znalazła się w miejscowości Kopfivnice, a pro­dukowane tam auta przyjęły nazwę TATRA. Naczelnym inżynierem został ponownie Hans Ledwinka, pracujący podczas wojny u -? Stey-ra. Pod jego kierunkiem powstawa­ły samochody, zyskujące sławę w całym świecie, na przykład typ 11 z 1923 r. z dwucylindrowym, chło­dzonym powietrzem silnikiem o układzie bokser, centralną ramą rurową i wahliwymi osiami, który nie był pomyślany jako wóz spor­towy, odnosił jednak międzynaro­dowe zwycięstwa wyścigowe w swo­jej klasie (od ?Solitiide” po ?Targa Florio”). Podobnie trafionym mo­delem okazał się zaprezentowany w 1932 r. czterocylindrowy typ 57. Kamieniami milowymi w rozwoju motoryzacji były także stworzone przez Ledwinkę typy 77 i 87 - auta z opływowymi karoseriami, z umie­szczonymi z tyłu, chłodzonymi po­wietrzem silnikami V8. Samochody TATRA były wówczas jedynym przykładem pojazdów, w których smakiem zostały odzwierciedlone idee i naukowe odkrycia z dziedziny aerodynamiki, które w latach dwu­dziestych i trzydziestych wypraco­wał Paul Jaray. Filie w Polsce, Nie­mczech (Deutra), Austrii (Austro–Tatra) montowały lub sprzedawały z sukcesem samochody TATRA. Po drugiej wojnie światowej kon­tynuowano produkcję samochodów osobowych, jak i ciężarówek - teraz już w upaństwowionym przedsię­biorstwie. Z czterocylindrowego typu 97 powstał w 1948 r. TATRAPLAN, następnie zaprezentowany w 1957 r. typ 603, znów z chłodzonym powietrzem silnikiem V8. Obok Skody, jako jedyny w tym kraju producent samochodów oso­bowych, wytwarza Tatra obok cię­żarówek niewielką liczbę reprezen­tacyjnych wozów osobowych typu 613 z umieszczonym z tyłu 8-cylind-rowym silnikiem. TATRA 613 nie jest eksportowana do krajów za­chodnich.

Po przejęciu w 1869 r. przez Emila Skodę, który posiadał już fabrykę broni, zakładu kuźniczego w Pilź-nie, w ciągu niewielu lat powstał największy czeski koncern przemys­łowy. Po przekształceniu w 1899 r. powstało przedsiębiorstwo akcyjne Skoda, produkujące lokomotywy, maszyny, później także silniki sa­molotowe i samochody. W 1923 r. zaczęto od licencyjnej produkcji -> HISPANO-SUIZY, a gdy w 1925 r. do koncernu Skoda zo­stała włączona firma -> Laurin–Klemenl, powstał kompleksowy program produkcji samochodów osobowych. Pierwszą samodzielną konstrukcją był czterocylindrowiec typ 420, z wczesnych lat trzydzies­tych, z którego powstał model PO­PULAR oraz RAPID. Przed wybu­chem wojny zaczęto produkować duże auto z silnikiem sześciocylind-rowym, podjęto również próby z ty­lnym napędem. Na bazie sprawdzo­nych, przedwojennych modeli pod­jęto znów w 1948 r. produkcję sa­mochodów osobowych klasy 1 do 1,3 litra; w 1964 r. doszedł do tego model z tylnym napędem - 1000 MB. Przeniesiona do miasta Mlada Boleslav produkcja obejmuje obec­nie szereg modeli z umieszczonym z tyłu silnikiem, eksportowanych do wielu krajów.

Fabryka silników samolotowych Myron w Zlinie wytworzyła kilka prototypów małych aut z dwucylin-drowymi silnikami, które zostały zaprezentowane w 1934 r. Do seryj­nej produkcji MYRONA jednak nie doszło.

W Oktrokovicach w 1956 r. powstał prototyp trójkołowego małolitrażo­wego auta z silnikiem motocyklo­wym, nazwanego MORAVAN. Był on identyczny z doświadczalnym autem -> AVIA.

Vaclav Laurin i Vaclav Klement założyli w mieście Mlada Boleslav w 1894 r. (a więc jeszcze za czasów monarchii austro-węgierskiej), war­sztat naprawczy rowerów, w któ­rym wkrótce sami zaczęli wytwarzać rowery oraz motocykle. Firma prze­żywała szybki rozwój, przejście do produkcji samochodów było prawie wymuszone. W 1901 r. powstały pierwsze prototypy aut typu voitu-rette, w 1905 r. rozpoczęto seryjne wytwarzanie lekkich aut z dwucy-lindrowym silnikiem. W następnym roku Laurin i Klement otworzyli drugi zakład produkcyjny w Pradze, później jeszcze w Pilźnie. Przy wspa­rciu bardzo aktywnego w sporcie motorowym hrabiego Alexandra Kolowrata (-? Austro-Daimler) licz­ne LAURINY-KLEMENTY znaj­dowały się na starcie wielu ważnych wyścigów; produkowane od 1912 r. czterocylindrowce odniosły wiele zwycięstw w kraju i zagranicą. W 1913 r. Laurin i Klement przejęli założoną w 1907 r. przez barona Theodora von Liebiga firmę Rei-chenberger Automobilfabrik (-? RAF) i wraz z nią licencję na stero­wane zaworami suwakowymi silniki Knighta. Samochody z emblema­tem L & K były eksportowane nie tylko do wielu krajów europejskich, ale również do Azji i Ameryki Połu­dniowej. Okres doskonałej prosperi­ty firmy został przerwany przez pie­rwszą wojnę światową. Po 1918 r. stał się Laurin-Klement firmą no­wej Republiki Czechosłowackiej. Nowe stosunki polityczne i gospo­darcze w młodym państwie utrud­niały firmie odzyskanie gruntu pod nogami. Duże, kosztowne auta były trudno zbywalne. W 1925 r. zakład został przejęty przez przedsiębiorst­wo zbrojeniowe Skoda.

Praska firma Zbrojovska Ing. Ja­nićek rozpoczęła swą działalność od wytwarzania w 1929 r. motocykli na licencji Wanderera. Jak skrót od Janićek i Wanderer powstała mar­kowa nazwa JAWA. W 1934 r. dr Frantisek Janićek nabył prawa do wytwarzania napędzanego na przednie koła -? DKW, który - po­siadając nieco dłuższe podwozie niż JAWA 700 - okazał się oszczęd­nym, dobrze sprzedającym się au­tem. W późnych latach trzydzies­tych pojawiły się dalsze, napędzane na przednie koła auta, po 1945 r. jednak, poza kilkoma próbami stworzenia samochodu małolitrażo­wego, nie było już samochodów marki JAWA. Firma zachowała swą międzynarodową sławę jako producent w branży motocyklowej.

W 1956 r. w fabryce samolotów i samochodów ciężarowych Avia w Pradze (produkującej od 1967 roku licencyjne ciężarówki RE­NAULT powstało doświadczalne auto z trzema siedzeniami i umiesz­czonym z tyłu 350 ccm silnikiem, które nie weszło jednak do seryjnej produkcji.

Bez bezpośredniego związku z mar­ką -> AERO powstał w firmie Lete-cke Zavody n.p. w Jinonicach w 1947 r. małolitrażowy samochód AERO MINOR z dwucylindro-wym, dwutaktowym silnikiem -? JAWA. Była także wersja spor­towa tego wozu, zaprezentowana w 1949 r. w Le Mans. Była to jednak tylko próba; w 1952 r. AE­RO MINOR zniknął z planu.